برای بسیاری از رانندگان خودروهای دندهای مانند پراید، پژو 405 یا سمند، احساس لرزش خودرو در لحظه حرکت با نیمکلاچ در دنده یک، اتفاق افتاده و باعث نگرانیهایی شده است. این لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ اغلب نشانه وجود نقص در بخشهای کلیدی سیستم انتقال قدرت یا موتور خودرو است. همانطور که تعمیرکاران میگویند، چنین لرزشی معمولاً هشدار خرابی بخشهای مهم خودروست که بهتر است به سرعت برطرف شود. شناسایی و رفع علت لرزش خودرو در هنگام نیم کلاچ اولین گام برای جلوگیری از مشکلات جدی است.
در این مطلب از باماشین بهطور جامع به «علت لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ» و راهکارهای رفع آن میپردازیم. یکی از سوالات متداول رانندگان این است: «چرا زمان نیم کلاچ ماشین میلرزد؟» که در ادامه به این پرسش پاسخ میدهیم.
اصول کار سیستم کلاچ خودرو
در خودروهای دارای گیربکس دستی، کلاچ شامل چند جز مهم است: فلایویل (چرخ طیار)، صفحه یا دیسک کلاچ، صفحه فشار و بلبرینگ رهاکننده. وظیفهی اصلی کلاچ، قطع و وصل آرام قدرت موتور به گیربکس و چرخهاست. زمانی که کلاچ در وضعیت «نیمه درگیری» قرار میگیرد، انتقال نیرو از موتور به چرخها بهصورت تدریجی انجام میشود. اگر هر یک از این قطعات خراب یا نامناسب باشد، انتقال نیرو ناهماهنگ میشود و خودرو در هنگام نیم کلاچ میلرزید. به همین دلیل درک درست ساختار کلاچ کمک میکند علت لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ را بهتر درک کنید.
علت لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ را بدانید
1. خرابی دیسک و صفحه کلاچ
بهطور کلی، علت لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ در اغلب موارد ناشی از فرسودگی یا خرابی صفحه و دیسک کلاچ است. وقتی صفحه کلاچ تمام یا نازک شده و سطح اصطکاکی مناسبی ندارد، چسبندگی آن نوسان میکند: دیسک لحظهای میچسبد و بعد سر میخورد. این ناپایداری باعث لرزش شدید در لحظه نیمکلاچ میشود. بهعلاوه، اگر فنرهای جذب ضربه (دمپر) صفحه کلاچ ضعیف شوند یا بشکنند، شوکهای موتور بهدرستی جذب نمیشود و تکانهای ناگهانی به ماشین منتقل میشود.
تمام شدن صفحه کلاچ: صفحه کلاچ معمولاً پس از حدود 50 تا 80 هزار کیلومتر کارکرد نیاز به تعویض دارد. نشانه این خرابی لرزش در هنگام حرکت و در حالت نیمکلاچ است.
چرب شدن صفحه کلاچ: نشتی روغن از کاسهنمدهای گیربکس یا موتور باعث شده تا سطح صفحه کلاچ چرب شود و اصطکاک کافی را نداشته باشد. این حالت منجر به لغزش کلاچ و لرزش خودرو در نیمکلاچ میشود.
گرم شدن بیش از حد کلاچ: نگه داشتن طولانیمدت کلاچ در حالت نیمهباز (مثلاً در سربالایی) سبب افزایش دمای صفحه کلاچ و از بین رفتن اصطکاک آن میگردد؛ در نتیجه هنگام شروع حرکت لرزش شکل میگیرد.
خرابی فنرهای خورشیدی/مارپیچی: فنرهای تعبیه شده در دیسک کلاچ پس از مدتی عملکرد اولیه خود را از دست داده و میشکنند. در این شرایط موتور توانایی انتقال یکنواخت نیرو را ندارد و خودرو هنگام نیم کلاچ تکان میخورد.
راهکارها: در صورت مشاهده لرزش، صفحه و دیسک کلاچ را با قطعه اصلی و باکیفیت تعویض کنید. همچنین نشتی روغن گیربکس یا موتور را رفع کنید تا صفحه کلاچ آلوده نشود و از نگهداشتن طولانیمدت کلاچ در حالت نیمکلاچ خودداری کنید.
2. لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ به علت تاب برداشتن فلایویل
تاب برداشتن یا خورده شدن فلایویل یکی دیگر از مشکلاتی است که میتواند علت لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ باشد. فلاویول باید سطح صاف و یکدستی داشته باشد تا صفحه کلاچ در تمام سطح بهطور یکنواخت بچسبد. هنگامی که فلایویل تاب بردارد (مثلاً به دلیل داغ شدن بیش از حد یا سایش)، در هنگام نیمکلاچ قسمتی از صفحه بیشتر چسبیده و بخش دیگری کمتر. نتیجه این عدم تقارن، ایجاد لرزشهای متناوب در لحظه حرکت است.
داغ شدن صفحه کلاچ یا استفاده از قطعات بیکیفیت میتواند تاب برداشتن فلایویل شود را در پی داشته باشد.
برای رفع مشکل فلایویل آسیبدیده، باید آن را تراشکاری کرد یا عوض کنید. باید بدانید که تعویض صفحه کلاچ به تنهایی بدون اصلاح فلایویل، لرزش را برطرف نمیکند.
3. بلبرینگ رهاکننده و محور گیربکس
در این قسمت علتهای مرتبط با بلبرینگ رهاکننده (بلبرینگ کلاچ) و شفت گیربکس را بررسی میکنیم چراکه اهمیت بسیاری دارند. اگر بلبرینگ رهاکننده خشک یا خراب شود، در لحظه رها کردن کلاچ فشار نامنظم به صفحه اعمال میشود و ماشین هنگام نیمکلاچ شروع به لرزش میکند. همچنین اگر شفت (محور) ورودی گیربکس اندکی خم یا لق باشد، صفحه کلاچ روی فلایویل جابجا گردیده و انتقال نیرو ناهماهنگ میشود. نتیجه هر دو حالت لرزش خودرو هنگام نیم کلاچ است.
در صورت تعویض صفحه کلاچ، حتماً بلبرینگ رهاکننده را نیز تعویض کنید و از سالم بودن محور گیربکس مطمئن شوید.
4. خرابی دسته موتور
ضعف یا شکستگی دسته موتور/گیربکس نیز میتواند از علل لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ باشد. دستهموتورها وظیفه جذب ضربهها و لرزشهای موتور را بر عهده دارند؛ اگر پاره یا شل شده باشند، موتور هنگام نیمکلاچ تکانی ناگهانی میخورد و بعد به حالت اولیه بازمیگردد. این حرکت رفت و برگشتی مداوم در محفظه موتور و اتاق خودرو احساس لرزش ایجاد میکند.
از نشانههای خرابی دسته موتور میتوان لرزش زیاد در کابین هنگام گاز دادن و لرزش شدید هنگام نیم کلاچ را نام برد.
برای رفع مشکل، دستههای موتور/گیربکس را بازدید و در صورت ترک یا فرسودگی با قطعه جدید و اصلی، جابجا کنید.
5. مشکلات فنی موتور و احتراق
گاهی اوقات مشکل از خود موتور است و نه کلاچ. به عبارت دیگر، علت لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ ممکن است به ناهماهنگی در احتراق موتور مرتبط باشد. بهعنوان مثال، خرابی شمع یا کوئل یک سیلندر باعث میشود یکی از سیلندرها قدرت کافی تولید نکند و دور موتور ناپایدار شود. در چنین شرایطی، هنگام نیمکلاچ خودرو لحظهای بهسمت حرکت هل داده و سپس ناگهان عقب میکشد که همان لرزش محسوب میشود. همچنین مشکلات زیر میتوانند این لرزش را تشدید کنند:
خرابی انژکتورها: پاشش ناقص سوخت باعث کاهش توان موتور و لرزش هنگام نیمکلاچ میشود.
سنسورهای معیوب: خطا در سنسورهای مهم مثل MAP یا دریچه گاز منجر به دور نامتعادل موتور و ایجاد لرزش میشود.
رفع مشکل: شمعها و کوئلها را بررسی و در صورت لزوم تعویض کنید و با دیاگ از صحت عملکرد انژکتورها و سنسورها اطمینان حاصل نمایید.
6. خرابی پلوس و سرپلوس
اگر لرزش فقط در شروع حرکت دیده شود و در سرعتهای بالاتر ناپدید گردد، امکان داشته پلوسها مشکل داشته باشند زیرا پلوسها وظیفه انتقال نیروی گیربکس به چرخها را برعهده دارند و هرگونه لقشدگی یا خرابی در پلوس یا گاردانها باعث شده حین نیمکلاچ، انتقال نیرو یکنواخت نباشد و چرخها تکان بخورند.
در این شرایط حتماً پلوسها و سرپلوسها را بررسی و در صورت لقی یا آسیب آنها را تعویض کنید.
جمعبندی لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ
در این مقاله، مهمترین دلایل لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ را بررسی کردیم. همانطور که مشاهده شد، اغلب علت لرزش ماشین زمان نیم کلاچ به مشکلات قطعات کلاچ مانند صفحه کلاچ و فلایویل مربوط است. سایر موارد شامل خرابی اجزای انتقال نیرو مثل بلبرینگ کلاچ، دستهموتورها و پلوسها و همچنین نقص در سیستم احتراق موتور به شمار میروند. برای رفع مشکل به صورت اساسی، ابتدا باید علت لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ را دقیقاً شناسایی کرد.
در ابتدا قطعات سیستم کلاچ (صفحه و دیسک، فنرها، بلبرینگ) را از نظر ساییدگی، شکستگی یا آلودگی بررسی کنید.
وجود نشتی روغن گیربکس یا موتور را برطرف کنید تا صفحه کلاچ مجدداً آلوده نشود.
دستهموتورها و پلوسها را کنترل و قطعات معیوب را تعویض نمایید.
در نهایت عیبیابی موتور (شمع، انژکتور و حسگرها) را انجام دهید تا مشکلات فنی رفع شوند.
مشخص است که تشخیص زودهنگام و رفع علت لرزش ماشین در زمان نیم کلاچ از بروز مشکلات بزرگتر جلوگیری میکند. پس سرویس دورهای کلاچ را جدی بگیرید تا به محض بروز مشکل لرزش خودرو موقع نیم کلاچ، مشخص و رفع گردد.
در واقع، برای برطرف کردن لرزش هنگام نیم کلاچ لازم است گام به گام تمامی عوامل فنی و مکانیکی را بررسی کنید. پیگیری منظم سرویسهای دورهای و نصب قطعات باکیفیت مخصوصاً در خودروهای داخلی و یا خارجی باعث میشود علت لرزش ماشین در هنگام نیم کلاچ از همان ابتدا برطرف شده و سواری آرام و بدون لرزش داشته باشید.