واردات خودرو با مکانیسم ماشه چه می‌شود؟

به گزارش باماشین، در سال‌های اخیر، بازار خودرو ایران با تحریم‌های متعددی مواجه بوده که یکی از پیچیده‌ترین و چالش‌برانگیزترین مشکلات آن، محدودیت در واردات خودرو بوده است. این موضوع علاوه بر افزایش قیمت‌ها، باعث ایجاد بحران‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی شده است. در این میان، مکانیسم ماشه به عنوان یکی از مفاد برجام، طی روزهای اخیر توسط تروئیکای اروپایی استارت خورده و در کمتر از 30 روز آینده فعال خواهد شد و تاثیرات عمیقی بر بازار خودرو ایران خواهد گذاشت. اما سوال اصلی این است که واردات خودرو با مکانیسم ماشه چه می‌شود؟

مکانیسم ماشه یکی از ابزارهای بین‌المللی است که در توافق هسته‌ای در رابطه با ایران یا همان برجام به‌کار گرفته شده است. این مکانیسم به کشورهای امضاءکننده توافق اجازه می‌دهد که در صورت نقض تعهدات توسط ایران، تحریم‌های سازمان ملل را دوباره به حالت اجرایی بازگردانند. این موارد شامل تحریم‌های کشتیرانی، واردات کلی از جمله خودرو،‌ تحریم‌های هوایی و... می‌شود که در زمینه واردات خودرو، مکانیسم ماشه به‌ویژه در دوره‌های اعمال تحریم‌های بین‌المللی، به شدت اثرگذار است. زمانی که این مکانیسم فعال می‌شود، دوباره محدودیت‌هایی در زمینه واردات خودرو به ایران اعمال خواهد شد، که خود مشکلات فراوانی را برای صنعت خودرو به‌وجود می‌آورد.

بیشتر بخوانید: تاثیر مکانیسم ماشه بر بازار خودرو ایران

تحریم‌های خودرویی ایران یکی از بخش‌های مهم تحریم‌های اقتصادی است که بر اثر سیاست‌های بین‌المللی علیه ایران اعمال شده است. این تحریم‌ها شامل محدودیت‌های مختلفی بر واردات و تولید خودروهای خارجی و قطعات خودرو می‌شود. مهم‌ترین اثرات این تحریم‌ها، کاهش رقابت‌پذیری بازار خودرو، افزایش قیمت خودروها و به‌طور کلی کاهش کیفیت محصولات خودرو در ایران بوده قلمداد می‌گردد. تحریم‌های خودرویی ایران به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

1. تحریم‌های مربوط به واردات خودرو: که موجب کاهش واردات خودروهای خارجی به ایران شده است و البته طی یک سال اخیر اوضاع آن بهبود پیدا کرده است.
2. تحریم‌های مربوط به تولید و قطعات خودرو: که آن نیز باعث مشکلاتی در دسترسی به قطعات اصلی خودروهای وارداتی شده و روند تولید را مختل نموده است.

تحریم‌های خودرویی ایران از طریق قطع همکاری شرکت‌های خودروسازی بین‌المللی با کشور، محدودیت‌های بانکی و مالی، و ممنوعیت واردات قطعات خودرو از کشورهایی که با ما رابطه اقتصادی دارند، اعمال می‌شود. به عنوان مثال، بسیاری از برندهای معتبر جهانی، به دلیل تحریم‌ها، از فروش خودرو به ایران خودداری کرده‌اند یا قراردادهای خود را لغو کرده‌اند. طی سال‌های 1398 به بعد که دولت نخست ترامپ از توافق هسته‌ای خارج شد، برندهایی نظیر مزدا همکاری با ما را توقف و از کشور خارج شدند. در نتیجه، امروز تنها تعداد کمی از خودروهای وارداتی با قیمت‌های بالا به بازار ایران عرضه می‌شوند که اکثر آنها نیز خودروهای وارداتی دست دوم هستند. می‌توان گفت بعد از اجرایی شدن مکانیسم ماشه در اوایل مهر ماه، واردات همین خودروهای کارکرده نیز غیرممکن خواهد شد.

حال سوال این است که واردات خودرو با مکانیسم ماشه چه می‌شود؟ وقتی مکانیسم ماشه فعال می‌شود، تحریم‌ها علیه ایران مجدداً بازگشت می‌کنند و به این ترتیب واردات خودرو با چالش‌های جدیدتری مواجه می‌شود. در نتیجه، واردات خودرو با مکانیسم ماشه به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد و روند واردات خودروهای خارجی به کشور با مشکلات بیشتری مواجه می‌شود. همچنین، شرکت‌های خودروسازی بین‌المللی به دلیل تحریم‌ها از همکاری با ایران خودداری کرده و بازار خودرو ایران با محدودیت‌های شدیدتری روبرو می‌شود.

تاثیر مکانیسم ماشه بر واردات خودروها به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله وضعیت اقتصادی جهانی، شرایط داخلی ایران و سیاست‌های بین‌المللی. در شرایطی که فشارهای تحریمی به اوج خود برسد، واردات خودرو با مکانیسم ماشه به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت. این مسئله باعث می‌شود تا صنعت خودرو ایران با چالش‌های جدیدی مواجه شود، از جمله افزایش قیمت خودرو، کمبود مدل‌های مختلف و کاهش کیفیت خودروهای داخلی.

برای اینکه بیشتر بدانیم واردات خودرو با مکانیسم ماشه به کجا می‌رسد می‌بایست به گذشته و داستانی شبیه به وضعیت الان رجوع کنیم! یعنی زمان خروج آمریکا از برچام و برندهایی که از ایران رفتند.

شرکت ولوو

یکی از نخستین شرکت‌هایی که در پی تشدید تحریم‌های آمریکا علیه ایران، بازار خودروسازی کشور را ترک کرد، شرکت سوئدی ولوو بود. این شرکت که پیش از اعمال تحریم‌ها، بازار ایران را به عنوان قطب صادراتی در منطقه خلیج فارس و شمال آفریقا مدنظر داشت، اما در آن زمان اعلام کرد که به دلیل مشکلات مربوط به دریافت پرداخت‌ها و تحریم‌های مالی، دیگر قادر به ادامه فعالیت در ایران نیست. ولوو که با سایپا دیزل همکاری می‌کرد، قرار بود کامیون‌های خود را با قطعات ارسالی از سوئد در ایران مونتاژ کند. پیش از بازگشت تحریم‌ها، این همکاری به حدی گسترده بود که سخنگوی ولوو در سال 1395 پیش‌بینی کرده بود که تا مارس 2019، 5 هزار کامیون ولوو در ایران مونتاژ خواهد شد و سایپا دیزل به تولید داخلی سه مدل کامیون ولوو خواهد پرداخت. با این حال، به محض اعمال تحریم‌ها، ولوو فعالیت‌های خود را در ایران متوقف کرد و به جمع شرکت‌های خودروسازی پیوست که به دلیل محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، ایران را ترک کردند.

رنو فرانسه

در میان برندهایی که بازار ایران را ترک کردند، رنو شرایط متفاوتی داشت. در روزهایی که بیشتر خودروسازان تصمیم به خروج از ایران گرفتند، رنو اعلام کرد که قصد ترک بازار ایران را ندارد، اما سه ماه بعد با بازگشت تحریم‌های آمریکا، این شرکت به‌طور غیررسمی اعلام کرد که احتمالاً فعالیت‌های خود را در ایران متوقف خواهد کرد. این تصمیم برای تحلیل‌گران عجیب بود؛ زیرا رنو خود در بازار آمریکا حضور ندارد، اما کنترل نیسان، شرکتی که در آمریکا فعال است، در اختیار رنو قرار دارد. پس از برجام، رنو قراردادی با سازمان گسترش و صنایع نوسازی ایران امضا کرده بود و قرار بود سالانه 150 هزار خودرو در ایران تولید کند.

برند اسکانیا

دومین برند خودروسازی سوئدی که در پی تحریم‌های آمریکا بازار ایران را ترک کرد، شرکت اسکانیا بود. زمزمه‌های خروج اسکانیا از بازار ایران در مرداد 1397 آغاز شد، زمانی که مدیرعامل این شرکت، هنریک هنریکسون، به‌طور علنی اعلام کرد که به دلیل تحریم‌های جدید، همه سفارش‌های این کمپانی که قرار بود در نیمه ماه اوت ارسال شوند، لغو خواهند شد. اسکانیا در ایران همکاری‌هایی با دو شرکت عقاب‌افشان و ماموت داشت که به ترتیب در زمینه ساخت اتوبوس، موتور سنگین و تریلی‌های تحت لیسانس این شرکت سوئدی فعالیت می‌کردند. اما پس از این اعلام، روند خروج اسکانیا از بازار ایران سرعت گرفت. دلیل اصلی این تصمیم، خطر جدی از دست دادن بازار آمریکا بود؛ چراکه طبق گزارش‌ها، 13 درصد از سفارش‌های اسکانیا به بازار ایالات متحده اختصاص داشت و این شرکت نمی‌خواست به دلیل فعالیت در ایران، بازار خود در آمریکا را به خطر بیاندازد.

خروج مزدا و هیوندای

خروج هیوندای و مزدا از بازار ایران تا حد زیادی قابل پیش‌بینی بود. این دو شرکت به دلیل همکاری‌های گسترده با شرکت‌های آمریکایی و انجام پروژه‌های مشترک توسعه‌ای با برندهای آمریکایی، در نهایت تحت تاثیر تحریم‌ها تصمیم به ترک بازار کشور ما گرفتند. از آنجا که این برندها در بسیاری از بازارهای جهانی با شرکت‌های آمریکایی همکاری دارند، تصمیمات تجاری آنها تحت فشار تحریم‌ها و قوانین بین‌المللی بوده است.

پژو 

یکی از برندهایی که پس از خروج از بازار ایران به تبعات منفی تصمیم خود اذعان کرد، پژو ستروئن بود. گروه خودروسازی پی‌اس‌ای فرانسه، مالک برندهای پژو و ستروئن، اعلام کرد که تحریم‌های آمریکا یکی از دلایل اصلی کاهش فروش این شرکت در سال‌های اخیر بوده است. طبق گزارش فرانس 24، فروش ستروئن در نیمه نخست سال 2019 به‌دلیل خروج از ایران کاهش چشمگیری داشته و حتی در چین تقریباً به دو سوم تنزل یافته است. این موضوع نشان‌دهنده اثرات گسترده تحریم‌ها بر فروش و عملکرد جهانی برندهای خودروسازی است.

برند کیا

یکی از آخرین برندهایی که از بازار ایران خارج شد، کیا موتورز کره جنوبی بود. در مرداد ماه سال 1398 گروه خودروسازی سایپا اعلام کرد که شرکت کیا به پیروی از تحریم‌های آمریکا، همکاری خود را با ایران متوقف کرده است. به دنبال این تصمیم، تولید کیا سراتو در ایران متوقف شد و خطوط تولید این خودرو در سایپا جمع‌آوری گردید. این تصمیم بعد از اقدام مشابه برندهای دیگری چون رنو و سیتروئن گرفته شد و نشان‌دهنده فشارهای اقتصادی و تحریمی بر برندهای خودروسازی است.

واردات خودرو چینی با مکانیسم ماشه

امروز اما مسئله مهم‌تر است زیرا احتمال خروج برندهای خودروسازی چینی از بازار ایران بالا بوده که البته هنوز به‌طور قطعی مشخص نیست. در حال حاضر، شرکت‌های مختلف چینی مانند چری، جک، ام جی و چانگان در ایران حضور دارند. بیشتر این شرکت‌ها در بخش خصوصی فعالیت می‌کنند، با این حال گفته می‌شود که تیراژ تولیدات این برندها در ماه‌های اخیر کاهش قابل توجهی داشته که می‌تواند نشانه‌ای از زمزمه‌های اجرای مکانیسم ماشه و تحریم‌ها و بحران اقتصادی موجود باشد.

واردات خودرو با مکانیسم ماشه به یکی از مسائل کلیدی و پیچیده در بازار خودرو ایران تبدیل شده است. تحریم‌های خودرویی که به نوعی ناشی از اعمال مکانیسم ماشه هستند، باعث کاهش واردات خودروهای خارجی، افزایش قیمت‌ها، کاهش تنوع خودروها و مشکلات دیگر در صنعت خودرو ایران شده‌اند. در نهایت، این وضعیت منجر به افزایش مشکلات اقتصادی برای مصرف‌کنندگان ایرانی می‌شود. برای حل این مشکلات، لازم است که دولت و صنعت خودرو ایران به دنبال راه‌حل‌هایی باشند که بتوانند از این چالش‌ها عبور کنند و شرایط بهتری برای واردات خودرو فراهم آورند هرچند که با مشاهده رویه صنعت خودرو، شورای رقابت و شرایط واردات طی سال‌های اخیر نمی‌توان از سوی مسئولان امید چندانی داشت!

در پایان، باید به این نکته اشاره کرد که مکانیسم ماشه و تحریم‌های خودرویی تنها یکی از عواملی هستند که بر واردات خودرو تاثیر می‌گذارند. با توجه به شرایط جهانی و تحولات سیاسی، شاید در آینده شاهد تغییرات بیشتری در این زمینه باشیم.