فعالسازی مکانیسم ماشه در چند روز گذشته (بامداد ۶ مهر ۱۴۰۴) شوکی فوری بر بازار خودرو وارد کرد و ظرف یک روز جهشهای قیمتی بیسابقهای در بازار داخلی به ثبت رسید.
شوک به بازار خودرو پس از فعالسازی مکانیسم ماشه
در پی فعالسازی مکانیسم ماشه (اسنپبک) که ظرف چند روز اخیر اجرا شد، بازار خودرو ایران ظرف یک بازه بسیار کوتاه با جهش قیمتی معناداری مواجه شد. بررسیهایی که روزنامه دنیای اقتصاد داشته نشان میدهد که بهطور میانگین قیمت خودروهای داخلی حدود ۷.۵ درصد و خودروهای مونتاژی حدود ۵.۲ درصد افزایش یافتهاند؛ این اعداد معادل رشد میانگین حدود ۷۴.۳ میلیون تومان برای محصولات داخلی و ۸۹ میلیون تومان برای مونتاژیها گزارش شده است. همچنین پیامد روانی این رویداد آنقدر قوی بود که در بازار عملاً خودرویی با قیمت کمتر از ۶۰۰ میلیون تومان در دسترس نیست و شمار خودروهای بالای یک میلیارد تومان رو به افزایش است. تیم فنی باماشین، طی گزارشی تاثیر مکانیسم ماشه بر بازار خودرو را بیان کرده و احتمال این وضعیت را داده بود.
نکته: این تغییرات قیمتی در بازه بین پنجم و ششم مهر ۱۴۰۴ ثبت شده و بازه زمانی فعالسازی مکانیسم ماشه نیز همین روزها گزارش شده است.
مکانیسم ماشه چیست و چرا بازار خودرو را تکان داد؟
مکانیسم ماشه (snapback) بخشی از سازوکار قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت است که در شرایط مشخص به یکی از طرفهای توافق اجازه میدهد محدودیتهای پیشین شورای امنیت را بازگرداند. فعالسازی این مکانیسم بهمعنای امکان بازگرداندن تحریمهای پیشین و ایجاد نااطمینانی در جریان واردات، تامین قطعات و ارتباطات مالی بینالمللی است — عاملی که بهسرعت بر انتظارات بازیگران بازار داخلی اثر میگذارد. این نااطمینانی بلافاصله دو کانال را فعال میکند:
کانال عرضه: نگرانی از کاهش توان وارداتی قطعات و خودروهای مونتاژی و اختلال در زنجیره تأمین.
کانال روانی/ انتظاری: خریداران و واسطهها با انتظار افزایش بیشتر قیمت، معاملات را به تعویق میاندازند یا تقاضای احتیاطی/ سفتهبازانه ایجاد میکنند که خود باعث افزایش قیمت میشود.
چه خودروهایی بیشترین رشد را تجربه کردند؟
به گزارش باماشین، دادههای میدانی در گزارش دنیای اقتصاد نشان میدهد برخی مدلها بیش از میانگین بازار رشد کردهاند. به عنوان نمونه:
سورن پلاس بنزینی رکورددار رشد ریالی بود؛ قیمت این مدل تنها در یک روز حدود ۱۱۵ میلیون تومان افزایش یافت (معادل حدود ۱۱.۳ درصد رشد).
پژو ۲۰۷ معمولی و پژو ۲۰۷ اتومات هرکدام شاهد افزایشهای حدود ۱۱۰ میلیون تومان (در محدوده ۹.۶ تا ۱۱.۸ درصد) بودند.
در بخش مونتاژیها، جک J4 با رشد نزدیک به ۱۲۰ میلیون تومان (حدود ۱۰.۶ درصد) بالاترین رشد را ثبت کرد؛ در حالی که امویام X22 پرو کمترین رشد (حدود ۳.۶ درصد) را تجربه نمود.
تاثیر بر قیمت خودروهای داخلی و خارجی — مقایسه و دلایل تفاوت
دادهها نشان میدهد که قیمت خودروهای داخلی نسبت به مونتاژیها افزایش درصدی بالاتری (۷.۵ درصد در برابر ۵.۲ درصد) را تجربه کردند. چند دلیل کلیدی برای این تفاوت وجود دارد.
از یک سو خودروهای داخلی معمولاً در بازار مصرفکننده نقدشوندهتر بوده و تغییرات روانی سریعتر در آنها نمایان میشود. از سوی دیگر، اتومبیلهای مونتاژیها که اغلب وابسته به قطعات و واردات هستند، اگرچه تحت تأثیر تحریم قرار میگیرند، اما قیمتگذاری آنها تحت تاثیر قراردادهای پیشسازمانده و شبکه توزیع بینالمللی است که ممکن است تکانهها را کمی دیرتر منعکس کند. لازم به ذکر بوده که برخی مونتاژیها بهدلیل تقاضای کمتر یا ساختار قیمتی متفاوت، رشد کمتری داشتند؛ مثلاً امویام X22 پرو رشد کمتری را ثبت کرد.
پیشبینی وضعیت بازار خودرو کوتاه مدت
روند کوتاهمدت بازار خودرو پس از فعالسازی مکانیسم ماشه را در ۳ سناریو میتوان برآورد کرد.
سناریوی تداوم تحریمها: اگر تحریمها مستمر شوند، کاهش عرضه و تورم هزینهای میتواند قیمتها را بیشتر بالا ببرد و نوسان ادامه یابد.
سناریوی کاهش تنش دیپلماتیک: هرگونه علامت جدی از بازگشت به گفتوگو یا توافق موقت میتواند انتظارات را تعدیل کند و بازار به ثبات نسبی بازگردد.
سناریوی مداخله سیاستی داخلی: کنترل بازار از سوی نهادهای ناظر یا سیاستهای حمایتی میتواند نوسان را کاهش داده اما در بلندمدت باید با راهحلهای ساختاری همراه شود.