به گزارش باماشین، موضوع افزایش قیمت بنزین طی ماههای اخیر یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی و اجتماعی در ایران بوده است که طی هفتههای اخیر این مسئله به اوج خود رسیده و شاهد افزایش قیمت بنزین سوپر و اعلام میزان سوخت کارتها بودهایم و آنطور که گفته شده، از نیمه دوم آذر 1404، قیمت هر لیتر بنزین سهمیهای نیز به نرخ جدید لحاظ خواهد شد.
از یکسو، فشارهای تورمی، هزینههای نگهداری و تولید سوخت و چالشهای مربوط به قاچاق، زمینه بحث درباره اصلاح قیمتها را تشدید کرده است؛ و از سوی دیگر، مردم و کارشناسان با نگرانی پیامدهای احتمالی این تصمیم بر معیشت، حملونقل، بازار کالا، نرخ تورم و البته بازار خودرو را دنبال میکنند. علاوه بر این، خاطره تلخ آبان 1398 و بیتدبیری در افزایش نرخ بنزین نیز، خود یکی از نگرانیها بابت تکرار آن حوادث است.
با نزدیک شدن به روزهای پایانی پاییز و انتشار گمانهزنیهای تازه درباره قیمت جدید بنزین و وضعیت کارت سوخت، طبیعی است که پرسشهایی جدی درباره آینده بهوجود آمده باشد؛ از جمله اینکه بنزین چقدر گران میشود؟ و نرخ سوم بنزین چه تاثیری بر بازار خودرو دارد؟.
پیشزمینه افزایش قیمت سوخت
پیشدرآمد: طی روزهای اخیر به صورت رسمی اعلام شد که افزایش قیمت بنزین از بامداد شنبه 22 آذر ماه 1404 آغاز خواهد شد. حال اگر بخواهیم به مسئله بنزین بپردازیم، لازم بوده تا پیشزمینه آن را بدانیم! در کشور ما، قیمت هر لیتر بنزین سالهاست که با سیاست یارانهای کنترل میشود. طی این مدت، شکاف بین هزینه واقعی تولید یا واردات بنزین و قیمت عرضه شده در جایگاهها افزایش یافته است. تحلیلگران اقتصادی معتقدند که این شکاف زمینهای برای قاچاق، مصرف بیشازحد و فشار سنگین بر بودجه دولت ایجاد کرده است. بر همین اساس، در سالهای گذشته بحث اصلاح تدریجی قیمت سوخت بارها مطرح شده و هر بار واکنشهایی گسترده در جامعه در پی داشته که موجب شده تا مسئولین، با تردید در این مسئله ورود کنند.
طی ماههای اخیر با شدت گرفتن فشارهای مالی و رشد هزینههای پالایش، بار دیگر موضوع افزایش قیمت بنزین در دستور بررسی نهادهای تصمیمگیر قرار گرفته است. انتشار گزارشهایی درباره اصلاح نظام سهمیهبندی، احتمال ایجاد نرخ سوم بنزین و تغییرات مرتبط با بنزین سوپر، توجه افکار عمومی را به این موضوع بیشتر کرده و باید منتظر تغییر قیمتها در نازلهای پمپبنزین باشیم.
چرا قیمت بنزین گران میشود؟
در خصوص اینکه چرا افزایش قیمت بنزین در سال 1404 مطرح شده باید گفت، سه عامل اصلی زمینهساز بازگشت این موضوع به مرکز توجهات شدهاند:
الف) رشد مصرف و فشار بر شبکه توزیع
در سال 1404، مصرف روزانه بنزین در برخی مقاطع از مرزهای هشدار عبور کرد. افزایش سفرها، رشد تعداد خودروها و همچنین توسعه خودروهای کاربراتوری در برخی مناطق، فشار مضاعفی بر تولید داخلی وارد کرده است. آمار میگوید که ما 2 برابر استاندارد جهانی در حال مصرف سوخت هستیم.
بر اساس اعلام رسانههای خبری، از ابتدای امسال تا پایان شهریور مصرف بنزین 132 میلیون لیتر بوده است! این میزان در سال گذشته 124 میلیون لیتر بوده که یعنی شاهد افزایش مصرف 8 میلیون لیتری بودهایم. بر همین اساس در حال حاضر، میزان ناترازی بنزین به 22 تا 25 میلیون لیتر در روز رسیده است.
ب) شکاف قیمتی با کشورهای همسایه
تفاوت زیاد قیمت بنزین در ایران با کشورهای منطقه، یکی از محرکهای اصلی قاچاق سوخت است، به گونهای که طی سالهای اخیر شاهد کشف لولههای قاچاق سوخت در جنوب کشور بودهایم! حال دولت تلاش کرده با ابزارهای نظارتی موضوع را کنترل کند، اما اختلاف قیمت همچنان انگیزههای بالایی ایجاد میکند. سال گذشته در آذر ماه 1403 محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس اظهار داشت که روزانه حدود 30 میلیون لیتر قاچاق سوخت از کشور صورت میگیرد؛ عددی که بسیار ترسناک است.
ج) اثر هزینههای نگهداری و تولید بر قیمت بنزین
بخش قابلتوجهی از پالایشگاههای کشور نیازمند تعمیر و نوسازی هستند. وجود تحریمها، افزایش هزینههای فنی، نیروی انسانی، قطعات و تجهیزات باعث شده بخش تولید بنزین با هزینههای زیادی مواجه شود. در این شرایط، حفظ قیمتهای یارانهای بدون اصلاح ساختار، فشار قابلتوجهی بر بودجه وارد میکند.
وضعیت کارت سوخت و سهمیهها در آذر ۱۴۰۴
حال که دلایل گران کردن بنزین را دانستیم، لازم است تا از آخرین وضعیت آن مطلع گردیم. یکی از محورهای مهم در خبرهای مرتبط با افزایش قیمت بنزین، موضوع میزان بنزین کارت سوخت در آذر ۱۴۰۴ است. گزارشها نشان میدهد تغییری در سهمیه ۶۰ لیتری خودروهای شخصی تا این لحظه اعلام نشده، اما برخی منابع از احتمال اعمال سیاستهای جدید با هدف مدیریت مصرف سخن گفتهاند. طرحهایی مانند:
محدودسازی برداشتهای پیاپی در کارتهای سوخت
افزایش جذابیت استفاده از بنزین سوپر بهجای بنزین معمولی
ایجاد نرخ جدید برای مصرف مازاد بر سهمیه
از جمله احتمالاتی است که در هفتههای اخیر مطرح شده است. البته هیچیک از این موارد تاکنون بهصورت رسمی اعلام نشده است؛ اما انتشار چنین خبرهایی به افزایش توجه عمومی نسبت به موضوع دامن زده است. در حال حاضر با عرضه بنزین سوپر، شاهد 4 نرخی شدن بنزین خواهیم بود، که در جدول زیر جزئیات آن را مشاهده میکنید.
آخرین جدول قیمت بنزین (آذر 1404)
نوع بنزین | قیمت به تومان | وضعیت |
|---|---|---|
سهمیه اول بنزین معمولی | 1500 | در حال اجرا است |
سهمیه دوم بنزین معمولی | 3000 | در حال اجرا است |
بنزین معمولی با کارت سوخت جایگاه | 5000 | به زودی اجرا میشود |
بنزین سوپر وارداتی | 65000 | به زودی اجرا میشود |
در ماههای اخیر، برخی کارشناسان از احتمال اعمال نرخ سوم بنزین سخن گفتهاند. این نرخ ممکن است برای مصرف مازاد بر سطح معین یا در جایگاههای خاص در نظر گرفته شود. این طرح هنوز در مرحله بررسی است، اما اگر اجرا شود، علاوه بر حفظ سهمیه اصلی و نرخ آزاد فعلی، یک سطح قیمتی جدید معرفی خواهد شد. هدف از این طرح، هم مدیریت مصرف است و هم کاهش فشار بر بودجه بدون ایجاد شوک قیمتی گسترده.
تأثیر افزایش قیمت بنزین بر بازار خودرو
یکی از مهمترین بخشهای اقتصاد که به شدت تحت تأثیر هر نوع تغییر در قیمت سوخت قرار میگیرد، بازار خودرو است. تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که حتی شایعه گرانی بنزین نیز میتواند این بازار را دچار نوسان کند. اگر بخواهیم به صورت موردی بیان کنیم، باید اظهار داشت که تأثیرات احتمالی شامل موارد زیر میگردد:
افزایش قیمت خودروهای کممصرف به دلیل جذابیت بیشتر
کاهش تقاضا برای خودروهای پرمصرف
رشد قیمت خودروهای دوگانهسوز
تغییر رفتار خرید مصرفکنندگان به سمت انتخابهای اقتصادیتر
در آذر ۱۴۰۴، بازار خودرو پیش از اعلام رسمی هرگونه تغییر، دچار نوعی بیثباتی روانی شده است. فعالان این بازار میگویند که بخشی از مشتریان خرید را متوقف کردهاند تا پس از مشخص شدن وضعیت افزایش قیمت بنزین تصمیمگیری کنند. طی روزهای اخیر به اوج گرفتن خبرها پیرامون قیمت سوخت، قیمت خودروهای داخلی و قیمت خودروهای خارجی با نوسانات و افزایشهایی روبرو گردیده است.
زمان افزایش قیمت بنزین
این سوال، یکی از پرتکرارترین دغدغههای این روزهاست: آیا بنزین گران میشود؟ زمان آن چه موقع است؟! پاسخ قطعی این پرسش تنها در دستان نهادهای تصمیمگیر است؛ اما بررسی روندهای اقتصادی نشان میدهد که اصلاح قیمت سوخت یکی از گزینههای جدی در دست بررسی است که به صورت تدریجی از نیمه دوم آذر شروع شده و حتی اعلام شده نرخ مصوب، تنها تا پایان سال بوده و برای سال 1405 قیمتهای جدید را شاهد خواهیم بود! در همین خصوص، منابع نزدیک به جلسات کارشناسی اشاره کردهاند که تصمیمگیران بهدنبال اجرای تدریجی و کنترل شده هستند تا از شوکهای اجتماعی جلوگیری شود.
در عین حال، برخی از کارشناسان طرفدار اصلاح قیمتها معتقدند که نرخ جدید باید بر اساس شاخصهای واقعی اقتصاد و در قالب برنامهای جامع اعلام شود؛ برنامهای که مردم احساس کنند مسیر مشخصی وجود دارد و تصمیمها ناگهانی و بیبرنامه نیست.
به گزارش باماشین، بر اساس مصوبه اخیر هیئت دولت، از تاریخ 15 آذر ماه، قیمتگذاری بنزین در کشور به صورت سهنرخی اجرا شده که بر این اساس، هرگونه سوختگیری فراتر از سقف 160 لیتر در ماه یا استفاده از کارتهای عمومی جایگاهها، با نرخ آزاد 5 هزار تومان محاسبه خواهد شد. همچنین وزارت نفت موظف است نرخ سوم بنزین (که مربوط به جایگاههای سوخت است) را به صورت فصلی اعلام کند.
در مجموع، موضوع افزایش قیمت بنزین یکی از مهمترین مباحث اقتصاد ایران در آذر ماه 1404 است؛ موضوعی که همزمان ابعاد مالی، اجتماعی، روانی و حتی امنیتی دارد. بررسیها نشان میدهد که مجموعهای از عوامل اقتصادی، از جمله افزایش هزینههای تولید، فشار بر بودجه و رشد مصرف، زمینه نیاز به اصلاح قیمت را تقویت کرده است.
پیامدهای احتمالی این تصمیم، از بازار خودرو تا تورم و از کارت سوخت تا قیمت کالاهای مصرفی، گسترده است؛ به همین دلیل، کارشناسان بر ضرورت سیاستگذاری مرحلهای تاکید دارند. اکنون که خبرهای احتمال بروز مجدد جنگ با رژیم صهیونیستی بیش از هر زمان دیگری به گوش رسیده و نارضایتیهای عمومی نیز در حال افزایش است، اهمیت دارد که دولت و کارشناسان اقتصادی اطلاعات دقیق، شفاف و قابلاعتماد در اختیار مردم قرار دهند تا جامعه بتواند با آگاهی و آرامش این مرحله از تصمیمگیری اقتصادی را پشت سر بگذارد تا شاهد اتفاقات تلخ گذشته نباشیم.